فرمان ایست به هیولا

0

کسانی که معتقدند دوچرخه‌سواری نه تنها راه‌حل این مشکلات نیست بلکه آدرسی نادرست است که اگر از سر ناآگاهی باشد ره به ناکجا می‌برد و اگر از سر آگاهی، نتیجه‌اش می‌شود همین که وضع امروز ماست. برای مثال معتقدند وقتی کیفیت خودروهای ساخت داخل تا این حد نازل است و هنوز در عرضه بنزین استاندارد مشکل داریم، دوچرخه‌سواری شهردار چیزی نیست جز نواختن سرنا از طرف گشادش. این نگاه به موضوع نقد دیگری نیز پدید آورده است. بر مبنای این نقد وقتی حناچی، با این همه دانش و سوابق در عرصه اداره شهر، چنین رویکردی اتخاذ می‌کند پس احتمالاً باید سومین شهردار یک‌سال اخیر را نیز در رده همان پوپولیست‌هایی ارزیابی کنیم که آمده‌اند تا از شهرداری سکوی پرتاب بسازند و در مدرسه سیاست یک‌سال، دو کلاس کنند.
مقدمه نقد می‌تواند درست باشد. احتمالاً هدف این منتقدان هم ضرورت توجه بنیادی به رویکردهای علمی و پژوهش‌محور است. اما آیا هر اقدامی ازاین دست را می‌توان پوپولیسم نامید؟ اگر تعریف متعارف از پوپولیسم در کشور ما ملاک باشد، قطعاً این نقد به حناچی وارد است؛ به شرطی که استراتژی‌اش برای حل معضلات در همین سطح متروسواری و دوچرخه‌سواری باقی بماند. اما اگر او واقعاً دریافته باشد برای انجام هر اقدامی باید توجه و همدلی عمومی را به موضوع برانگیزد و بتواند ازاین سوخت اجتماعی برای تصمیم‌های میان‌مدت و بلندمدت بهره ببرد چه؟ اتفاقاً همین توجه عمومی و کارشناسی است که می‌تواند این مطالبه را در میان شهروندان برانگیزد و به شهردار منتخب اجازه بدهد با تکیه بر همین مطالبه، برود سروقت همان‌هایی که از منظر این منتقدان منشأ مشکل‌اند. پوپولیسم آنجا رخ می‌دهد که شعارهای ما منجر به هیچ اقدام شایسته‌ای نشوند یا اینکه رفتار و عملکردمان نسبتی با آن شعار نداشته باشد؛ بماند که بر مبنای تعریف اصلی و فلسفی مفهوم، نمی‌توان به این رفتار حناچی نام پوپولیسم داد. باید به این دسته از منتقدان حق داد؛ چراکه در این همه سال، نمونه‌های عوام‌فریبانه بسیاری را در رفتار و سخن برخی مسئولان دیده‌اند. اما شاید بتوان کمی خوشبین‌تر بود و ازاین زاویه نگریست که به تعبیر متخصصان تبلیغات، حناچی از استراتژی ستاره قطبی بهره برده است. ستاره‌ای که قرار است راه را به ما بنماید و مسیر را برایمان روشن کند. به هرحال دراین مورد باید منتظر اقدامات بعدی آقای شهردار بمانیم. ضمن اینکه فراموش نکنیم تأکید حناچی در این دو هفته بر ضرورت توسعه حمل‌ونقل عمومی بوده است و دوچرخه، آن هم دوچرخه نیمه‌برقی، صرفاً به‌عنوان ابزاری مکمل در ایده‌هایش مطرح شده است. گروه دوم منتقدان اما بحث پوپولیسم را از منظری دیگر پیش کشیده‌اند. آنها معتقدند بهتر است شهردار در روزهای سه‌شنبه دو ساعت زودتر به دفترش برود و به «کار»هایش برسد و مترو بسازد و اقدامات عاجل انجام دهد. سرشناس‌ترین منتقد این عرصه که چندی پیش سخن از اولویت «توسعه» بر همه چیز حتی نان شب گفته بود، این اقدام شهردار را نپسندیده و افسوس خورده چرا حناچی سه‌شنبه صبح زودتر به دفترش نرفته تا تکلیف «واگن‌های معطل مانده» مترو را روشن کند. اما آیا شهردار خوب شهرداری است که آفتاب نزده به دفترش می‌رود، سالی یک‌بار هم نمی‌تواند با خانواده‌اش به سفر برود، هیچ عکسی از او منتشر نمی‌شود و مثل یک روبات کار می‌کند و کار می‌کند و کار؟
رویکردهای توسعه‌گرای ایرانی، مخصوصاً روایتی که این منتقد ارجمند از آن حمایت می‌کند، همواره در تحلیل‌هایشان یک غایب اساسی داشته‌اند: «انسان». در این رویکردها، که نزدیک به دودهه شاهد حاکمیت‌شان بر تهران بوده‌ایم، شهر چیزی نیست جز سازه‌هایی که به هوا می‌روند و اتوبان‌هایی که کشیده می‌شوند تا این طرفش را به آن طرفش و بالایش را به پایینش بدوزند. ماهیت اقتدارگرای این رویکرد هم هرگز اجازه نداده یک بار از خودشان بپرسند «خب که چی؟».

بیست سال است تهران، این زیبای مغموم، به تاخت ساخته می‌شود و بزرگ می‌شود و هی شبیه «خارج» می‌شود تا مثلاً سفیر مالزی در جلسه‌ای به یکی از مدیران شهری بگوید: «به به؛ بابا ایوالله چه کردید.» نظر مردم چه بوده؟ مردم؟ مردم کجای این بازی‌اند؟ ما خودمان آنقدر عقل داریم که ساعت ۵ صبح در دفترمان بنشینیم و جلسه بگذاریم و دستور بدهیم و تا ۱۱ شب بکوب کار کنیم و یک‌تنه به رتق‌و‌فتق امور بپردازیم. رعایا هم می‌توانند هرچقدر دل شان خواست به ما افتخار کنند و برایمان هورا بکشند.
انصاف باید داد این رویکرد و تلاش‌های صاحب شان، در نوع خودش ثمرات بسیاری هم داشته‌ است؛ مخصوصاً در سال‌های پس از جنگ. اما این همه ناراحتی و اظهار تأسف چرا؟ هنوز که اتفاقی نیفتاده. این بار کسی آمده که می‌خواهد آرام و بی‌صدا، به هیولای توسعه‌ای که شما ساخته‌اید فرمان ایست بدهد. یک نفر می‌خواهد یادآوری کند شهر مال آدم‌هاست نه ماشین‌ها و ساختمان‌ها؛ آن هم مال تمام آدم‌هایی که در آن زندگی می‌کنند. بد می‌گوید؟ اشتباه می‌کند؟ او که هنوز سرجمع دو ساعت هم حرف نزده. نمی‌خواهید به او فرصت بدهید؟ نمی‌خواهید سخنش را بشنوید؟ کارهایش را دوست ندارید؟ چون شبیه کارهای شما نیست؟ باور کنید کله‌ سحر سر کار رفتن‌های شما را هم دیده‌ایم. سال‌هاست زبانمان تاول زده از آشی که هر روز، ساعت ۵ صبح، برای تهران می‌پختید. راستی نمی‌خواهید توضیح بدهید داستان آن «واگن‌های معطل مانده» دقیقاً چیست؟
اتفاقاً باید گفت حناچی، به شرط آنکه برای توسعه منطقی و علمی ایده‌هایش برنامه و استراتژی داشته باشد، ازاین منظر هم راه درستی درپیش گرفته. اگر او سخنی متفاوت از شهرداران قبلی دارد، اگر واقعاً به شهر انسانی می‌اندیشد، اگر مشارکت‌محوری و شهروندمحوری شعار اصلی اوست، پس قاعدتاً تصویری که در همین روزهای نخست در افکار عمومی از خود می‌سازد هم باید متفاوت از آنان باشد. شهردار متفاوت، «پرسونال برندینگ» متفاوت می‌طلبد وگرنه که او هم می‌شود یکی از همان بوروکرات‌های توسعه‌گرایی که وقتی دست یاری به سوی مردم دراز کردند، کسی تحویل شان نگرفت.
ضمن اینکه نباید فراموش کرد شهردار رئیس اداره آب و فاضلاب یا مدیر سازمان ثبت احوال نیست. بخشی از هویت یک شهردار در نسبتش با شهر، با مردم و از همه مهم‌تر با زندگی تعریف می‌شود. همین نکته است که شهردار را از سایر مدیران دولتی متمایز می‌کند. برای همین است که معمولاً در همه جای جهان مردم شهردارشان را می‌بینند.
از سوی دیگر دوچرخه‌سواری و متروسواری، می‌تواند محملی بسیار مناسب برای درک معضلات جزئی شهر باشد. جزئیاتی که همواره فراموش شده‌اند و همواره از هر کلیتی مهم‌تر بوده‌اند. اشتباه نکنید. معنای این توصیه بی‌توجهی به تحقیقات و نظرات کارشناسی نیست. بدیهی است کسی با دو ساعت دوچرخه‌سواری نمی‌تواند کارشناس مسائل شهری شود. اما این اتفاق می‌تواند امتداد نگاهی باشد که شهر را برای زیستن می‌پسندد نه برای قپی آمدن و پز دادن.
آینده پیروزخان، نسبت مستقیمی دارد با اراده و شجاعتش برای تغییر این اسطوره مسلط. قاعدتاً راه دشواری در پیش خواهد داشت و حواسش را اگر جمع نکند، سال نشده به خودش می‌آید و می‌بیند یکی شده مثل همان قبلی‌ها؛ بی‌هیچ تفاوت و تمایزی. آن گاه است که همین منتقدان دلسوز و کارشناس هم دیگر نقدش نمی‌کنند. رهایش می‌کنند تا خودش بماند و شهری که سال‌هاست ساکنانش را فراموش کرده. اگر این «نمایش» شهردار، اعلانی باشد برای مخالفت، نه با اشخاص که با اندیشه‌هایی که انسان جایی در چارچوب‌هایش نداشته، یقیناً نتیجه‌ای به بار خواهد آورد که لبخند را بر لب منتقدانش نیز خواهد نشاند. علی‌الحساب باید منتظر بمانیم؛ همدل ولی منتقدانه.

گردآوری : گروه خبری آنیکال

۰

ارسال نظر

Please enter your comment!
Please enter your name here